سازمانهایی که اثربخشی آموزشهای خود را اندازهگیری نمیکنند، نمیتوانند بدانند آیا سرمایهگذاری آنها واقعاً منجر به رشد عملکرد شده است یا خیر.
در این میان، مدل کرک پاتریک در ارزیابی اثربخشی آموزش یکی از معتبرترین و پرکاربردترین چارچوبهای جهانی است که مدیران آموزش و منابع انسانی را در سنجش دقیق نتایج یادگیری یاری میکند.
مدل کرک پاتریک چیست؟
مدل کرک پاتریک (Kirkpatrick Model) توسط دکتر دونالد کرک پاتریک در دهه ۱۹۵۰ توسعه یافت و در حال حاضر استاندارد طلایی
در ارزشیابی آموزش محسوب میشود. این مدل، اثربخشی آموزش را در چهار سطح پیدرپی بررسی میکند:
واکنش، یادگیری، رفتار و نتایج.
هر سطح اطلاعات عمیقتر و باارزشتری دربارهی میزان موفقیت آموزش در ایجاد تغییر واقعی ارائه میدهد.
تاریخچه کوتاه مدل کرک پاتریک
دونالد کرک پاتریک در ابتدا مقالات خود را در سال ۱۹۵۹ منتشر کرد. پس از آن، پسر وی، جیمز کرک پاتریک،
و همسرش وندی کرک پاتریک، نسخهی بهروزشدهای از این مدل را تحت عنوان New World Kirkpatrick Model معرفی کردند.
نسخهی جدید بر اهمیت پیوند آموزش با اهداف استراتژیک سازمان و نقش حمایت مدیران و فرهنگ سازمانی تأکید دارد.
چهار سطح مدل کرک پاتریک در عمل
🔹 سطح ۱: واکنش (Reaction)
هدف این سطح، سنجش میزان رضایت و نگرش شرکتکنندگان نسبت به دوره است.
در این مرحله بررسی میشود آیا فراگیران از محتوا، مدرس، محیط و زمانبندی دوره رضایت دارند یا خیر.
در گذشته این اطلاعات از طریق فرمهای کاغذی جمعآوری میشد، اما امروزه با پرسشنامه آنلاین ارزیابی آموزش میتوان
بازخوردها را سریعتر، دقیقتر و با نرخ پاسخگویی بالاتر دریافت کرد.
بهعنوان مثال، استفاده از پرسشنامه انلاین سامانه ی یوچک امکان ایجاد پرسشنامه واکنش را در کمتر از چند دقیقه فراهم میکند.
🔹 سطح ۲: یادگیری (Learning)
این سطح به اندازهگیری میزان دانش، مهارت و نگرش کسبشده در نتیجهی آموزش میپردازد.
در اینجا معمولاً از پیشآزمون و پسآزمون آنلاین استفاده میشود تا میزان یادگیری واقعی مشخص شود.
پرسشنامههای آنلاین یا کوئیزهای خودکار میتوانند به سادگی در طول دوره یا بلافاصله پس از آن اجرا شوند
و گزارشهای دقیق آماری در اختیار مدیران آموزشی قرار دهند.
🔹 سطح ۳: رفتار (Behavior)
حتی اگر کارکنان در طول آموزش یاد بگیرند، تنها زمانی آموزش موفق است که این یادگیری به تغییر رفتار در محیط کار منجر شود.
در سطح سوم، هدف بررسی تغییر واقعی در عملکرد کارکنان پس از گذشت چند ماه از آموزش است.
در این مرحله میتوان از ارزیابی ۳۶۰ درجه استفاده کرد که بازخورد را از مدیر، همکاران و خود فرد جمعآوری میکند.
این کار با ابزارهای دیجیتال، بسیار دقیقتر و سریعتر از روشهای سنتی انجام میشود.
🔹 سطح ۴: نتایج (Results)
آخرین سطح مدل کرک پاتریک، به سنجش تأثیر آموزش بر شاخصهای کلان سازمان مانند
بهرهوری، کیفیت خدمات، افزایش فروش یا کاهش خطاها میپردازد.
در اینجا مدیران باید ارتباط منطقی (نه لزوماً علی مستقیم) بین آموزش و نتایج عملکرد را تحلیل کنند.
با ترکیب دادههای عملکردی سازمان و نتایج پرسشنامههای سامانه ی نظرسنجی یوچک، میتوان دید جامعی از اثر آموزش بر کسبوکار ایجاد کرد.
نقش پرسشنامه آنلاین در اجرای مدل کرک پاتریک
یکی از چالشهای همیشگی در اجرای مدل کرک پاتریک، جمعآوری و تحلیل دادهها است.
با ظهور ابزارهای آنلاین مانند سامانه ی نظرسنجی یوچک
این فرآیند بهصورت چشمگیری سادهتر و سریعتر شده است.
- ✔️ سرعت بالای جمعآوری دادهها در سطوح ۱ و ۲
- ✔️ کاهش خطای انسانی در ثبت و تحلیل پاسخها
- ✔️ افزایش نرخ پاسخگویی کارکنان بهدلیل سهولت دسترسی
- ✔️ ارائهی گزارشهای آماری و نمودارهای خودکار
استفاده از پرسشنامه آنلاین نهتنها باعث صرفهجویی در زمان و هزینه میشود، بلکه دقت دادهها را نیز بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
به همین دلیل، بسیاری از سازمانها مدل کرک پاتریک را همراه با ابزارهای دیجیتال پیادهسازی میکنند.
فراتر از کرک پاتریک: مدل فیلیپس (ROI)
در دهه ۹۰ میلادی، دکتر جک فیلیپس با الهام از مدل کرک پاتریک، سطح پنجمی با عنوان
بازگشت سرمایه (ROI) به این چارچوب افزود.
این سطح، نسبت سود یا منفعت ناشی از آموزش به هزینههای انجامشده را اندازهگیری میکند.
بهطور ساده، اگر آموزش باعث بهبود عملکردی شود که ارزش مالی آن بیش از هزینههای آموزش باشد،
آنگاه میتوان گفت آموزش دارای بازگشت سرمایه مثبت بوده است.
جمعبندی
مدل کرک پاتریک یکی از مؤثرترین ابزارهای ارزشیابی اثربخشی دوره آموزشی است
که به سازمانها کمک میکند آموزش را از یک هزینه به یک سرمایهگذاری استراتژیک تبدیل کنند.
با بهکارگیری ابزارهای دیجیتال مانند پرسشنامههای آنلاین، اجرای این مدل سادهتر، دقیقتر و هوشمندانهتر شده است.
به کمک سامانه ی نظرسنجی یوچک میتوانید در هر چهار سطح مدل کرک پاتریک پرسشنامههای اختصاصی خود را طراحی کرده و نتایج تحلیلی دقیق دریافت کنید.
همین حالا شروع کنید!
با ساخت پرسشنامه آنلاین در سامانه ی نظرسنجی یوچک
ارزیابی اثربخشی آموزش را دقیقتر، سریعتر و علمیتر انجام دهید.
منابع
نظرات کاربران
اولین نفری باشید که نظر می دهید